ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

B. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους

Μερικές φορές είναι αδύνατον να συνειδητοποιήσει κανείς το μέγεθος του προβλήματος, αν δεν συμπεριλαμβάνονται πραγματικά στοιχεία – οι αριθμοί δεν ψεύδονται ποτέ! Πολλές έρευνες, δημοσκοπήσεις και εκθέσεις, όχι μόνο σε ευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, αποδεικνύουν ότι το φαινόμενο της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο δεν είναι πια διαχειρίσιμο – απαιτείται άμεση δράση!

Επιβλαβές περιεχόμενο υπάρχει παντού γύρω μας. Το διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους χρήστες του να εκφράσουν ελεύθερα την άποψή τους και να βρουν χώρο να μοιραστούν την προσωπική τους οπτική για την πραγματικότητα, μερικές φορές συμπεριλαμβάνοντας ασεβές ή επιθετικό περιεχόμενο εναντίον άλλων, ομάδων ή ατόμων. Σύμφωνα με μια διαδικτυακή δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε το 2015 από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας στο πλαίσιο του κινήματος “NO HATE SPEECH” (όχι στη ρητορική μίσους) του Συμβουλίου της Ευρώπης, η ρητορική μίσους επικρατεί ως επί το πλείστον στα παρακάτω μέσα επικοινωνίας:

Όταν μιλάμε για το δικό μας σπίτι, την Ευρώπη, τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν τους νέους και τα περιστατικά διαδικτυακού μίσους είναι μάλλον ανησυχητικά, χωρίς να περιορίζονται από ηλικίες, φύλα, κοινωνικές ή οικονομικές τάξεις, επαγγέλματα ή κοινωνικοπολιτικές πεποιθήσεις:

 
0 %

των χρηστών του Internet ηλικίας 9-16 ετών στην Ευρώπη καταγγέλει ότι έχει υποστεί εκφοβισμό στο διαδίκτυο, ενώ οι μισοί (3 %) ομολόγησαν ότι έχουν εκφοβίσει άλλους.

 
0 %

όσων απάντησαν σε σχετική έρευνα του Συμβουλίου της Ευρώπης δήλωσε ότι έχει συναντήσει ρητορική μίσους στο διαδίκτυο αρκετές φορές, με τα πιο ευάλωτα θύματα να ανήκουν στην ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα (70 %), τους μουσουλμάνους (60 %) και τις γυναίκες.

 
0 %

Ανάμεσα σε 3.500 παιδιά ηλικίας 9-16 ετών, το 12 % έχει κάποια στιγμή πέσει θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού.

 
0 %

των γυναικών έχει κακοποιηθεί διαδικτυακά ως θύματα ρητορικής μίσους, ενώ περισσότερες από τις μισές πιστεύουν ότι το διαδίκτυο δεν αποτελεί ασφαλή χώρο έκφρασης.

 
0 %

των “τραμπούκων” (bullies) του διαδικτύου ηλικίας 16 ετών ομολόγησε ότι έχει εκφοβίσει άτομα δια ζώσης, ενώ το 55 % των διαδικτυακών θυμάτων δήλωσε ότι έχει υπάρξει θύμα εκφοβισμού κατά πρόσωπο.

 

Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, η ρητορική μίσους στο διαδίκτυο δεν αποτελεί μόνο ευρωπαϊκό ζήτημα – είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήχθη σε 5.272 μαθητές σχολείου και νέους (Τάξεις 4 – 11) που διενεργήθηκε από το Δίκτυο Πληροφόρησης των Μέσων του Καναδά “Young Canadians in a Wired World”[1], σχετικά με τον διαδικτυακό εκφοβισμό και την έκθεση στο μίσος:

[1] https://mediasmarts.ca/research-policy/young-canadians-wired-world-phase-iii/young-canadians-wiredworld-phase-iii-encountering-racist-sexist-content-online

• Το 25 % των νέων - χρηστών του διαδικτύου καταγγέλλει ότι έχει λάβει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με περιεχόμενο που εκφράζει μίσος εναντίον άλλων, ενώ το απογοητευτικό ποσοστό 35 % δεν αντέδρασε καθόλου σ’ αυτό (καταγγελία, απάντηση κλπ.) και το 29 % απάντησε από μόνο του (χωρίς να ζητήσει καθοδήγηση ή υποστήριξη).

• Λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα γενναίο 56 % των νέων - χρηστών του διαδικτύου χρησιμοποιεί εφαρμογές άμεσης αποστολής μηνυμάτων, ήδη το 14 % δηλώνει ότι έχει λάβει απειλές με τη χρήση των άνω εφαρμογών.

• Το 16 % των νέων - χρηστών του διαδικτύου παραδέχεται ότι έχει υπάρξει θύτης εξαπολύοντας ρητορική μίσους στο διαδίκτυο, αναρτώντας σχόλια με εκφράσεις μίσους εναντίον ατόμων ή ομάδων, η δε συντριπτική πλειοψηφία (60 %) ήταν γένους αρσενικού.

Όπως παρατηρεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή[1] σε σχέση με τις σύγχρονες τάσεις της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο, ο ρατσισμός (με το  αντισημιτισμό να αποσπά το γενναίο ποσοστό του 10 % των περιπτώσεων) εμφανίζεται ως η πιο συνήθης μορφή, χωρίς αυτό να περιορίζει τις άλλες μορφές ρητορικής μίσους στον ψηφιακό κόσμο. Παρ’ όλ’ αυτά, η διαδικτυακή έρευνα στο πλαίσιο του κινήματος “NO HATE SPEECH” το 2015 παρουσιάζει μια σαφή εικόνα των πιο συνηθισμένων θεμάτων που προκαλούν τη ρητορική μίσους στο διαδίκτυο:

[1] https://ec.europa.eu/newsroom/just/items/54300/en

Φυσικά, αυτή η πρόκληση δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία το 2016 προχώρησε σε μια συμφωνία με τις πιο διαδεδομένες εταιρείες ψηφιακών υπηρεσιών και πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο τη δημιουργία του “Κώδικα Δεοντολογίας για την Καταπολέμηση της Παράνομης Ρητορικής Μίσους στο Διαδίκτυο”[1], προκειμένου να βοηθήσει τους χρήστες του Internet να καταγγείλουν περιστατικά παράνομης ρητορικής μίσους στις άνω πλατφόρμες και αυτά να αποσυρθούν. Τα αποτελέσματα αυτής της πρωτοβουλίας ήταν απρόσμενα θετικά, καθώς σύμφωνα με τις αξιολογήσεις περίπου το 90 % αυτών των καταγγελιών εξετάζεται σε λιγότερο από 24 ώρες, ενώ το 71 % των καταγγελόμενων περιστατικών αποσύρεται. Ενδεικτικά, το 2019 το Facebook απέσυρε 7 εκατομμύρια περιπτώσεις ρητορικής μίσους σε διάστημα τριών μηνών με την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης στις περισσότερες περιπτώσεις.

[1] https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/code_of_conduct_hate_speech_en.pdf

Και δεν είναι μόνο αυτό!

Το επόμενο βήμα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι να αναβαθμίσει τους ψηφιακούς νόμους και να τους προσαρμόσει στις ανάγκες του σήμερα, μέσω του Νόμου Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act), ως μέρος της Ψηφιακής Στρατηγικής της Ε.Ε., με στόχο τη δημιουργία ενός ασφαλούς ψηφιακού περιβάλλοντος όπου θα προστατεύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα όλων των χρηστών των ψηφιακών υπηρεσιών.

Παρ’ όλο που γίνονται αρκετές νομοθετικές κινήσεις και υπάρχει μια έντονη συλλογική προσπάθεια με στόχο την καταπολέμηση και πρόληψη της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο, οι νόμοι ποτέ δεν είναι αρκετοί. Και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να έρθουν μεγάλες αλλαγές και να δημιουργήσουμε έναν καλύτερο κόσμο, δεν είναι άλλος από μια πολλα υποσχόμενη και δραστήρια νέα γενιά!

Με άλλα λόγια…η λύση είναι οι ΝΕΟΙ!

7%